Bronnen


De School voor Historische Schermkunsten richt zich vooral op het bestuderen, interpreteren en trainen van de schermkunst beschreven in Johannes Georgius Bruchius' "GRONDIGE BESCHRYVINGE van de Edele ende Ridderlijcke SCHERM- ofte WAPEN-KONSTE" (1671). Nicolaes Petters "Klare Onderrichtinge der Voortreffelijcke WORSTEL-KONST" (1674) is onze belangrijkste informatiebron betreffende ongewapende zelfverdediging. Daarnaast gebruiken wij nog een aantal andere bronnen, zowel uit de Nederlanden als uit andere delen van Europa, zoals Salvator Fabris' "Lo Schermo, overo Scienza D'Arme", Nicoletto Giganti's "Scola, overo, Teatro", en Ridolpho CapoFerro's "Gran Simularcro dell'Arte Eddelluso della Scherma".

Deze pagina geeft eerst een overzicht van alle bekende werken over scherm- en zelfverdedigingskunsten afkomstig uit de Nederlanden. Daarna volgt een overzicht van de voornaamste, gebruikte of interessante bronnen van buiten Nederland.



Bronnen uit de Nederlanden


- BPL 3281; een 15e eeuws, Middelnederlands dolkvechtmanuscript in de collectie van de bibliotheek van de Universiteit in Leiden (NL). Het manuscript bestaat uit 16 illustraties met tekst, en deze pagina's zijn mogelijk deel van een groter werk. Een transcriptie en Engelse vertaling, door Reinier van Noort, zijn hier te vinden.

- "La noble science des ioueurs despee" (1538); een Franse vertaling, gedrukt in Antwerpen, van een Duitstalig boek geschreven door Andreas Paurnfeindt. Het boek bevat (ingekleurde) houtsnedes en tekst. Scans zijn hier te vinden. Alwin Goethals van SwArta werkt aan een Nederlandse vertaling.

- Cod I.6.2.5, een boek in de collectie van de Universiteit van Augsburg (D) bevat 12 gravures uit 1552, gebaseerd op illustraties van Maarten van Heemskerck, en gestoken door Dirck Coornhert (Cuerenhert). De gravures tonen "Fechter & Ringer" (Vechters en Worstelaars), en zijn te vinden op pagina's 43r-49r.

- "Schermkunst"; een manuscript uit 1595. Dit manuscript (call number: VAULT Case MS folio U 423 .792) wordt bewaard in de Newberry Library in Chicago (VS). Het bestaat uit 3 pagina's tekst en 28 pagina's met illustraties in kleur. Swordplay: an anonymous illustrated Dutch treatise for fencing with rapier, sword and polearms from 1595 bevat een transcriptie, Engelse vertaling en interpretatie van dit manuscript.

- "Cort Bewijs' Van t'Rapier alleen. Wat veranderingen úijt het verset vanden buijten steeck connen geschieden, met de tegen-veranderinge van dien." (1602-1608), door Pieter Bailly. Dit korte manuscript (72 F 37), dat wordt bewaard in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, komt uit Prins Maurits' persoonlijke bibliotheek. Het bevat 24 pagina's; een geïllustreerde voorplaat, en 23 folia met elk een illustratie en een zeer korte beschrijving van een rapierschermtechniek. Een transcriptie, Engelse vertaling en interpretatie door Reinier van Noort zijn hier beschikbaar.

- "Dichiaratione per intendere le ragioni sopra le quali é fondata la scientia della spada." (1600-1608) is een anoniem manuscript dat ook uit de persoonlijke bibliotheek van Prins Maurits komt, en nu bewaard wordt in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (73 J 38). Het 150 folia tellende, geïllustreerde manuscript is een verklorte versie van Salvator Fabris' "Lo Schermo, overo Scienza D'Arme". Een transcriptie van dit interessante manuscript, gemaakt door Reinier van Noort, is hier te vinden.

- "Cabinet d'escrime de l'espee et poingnardt" (1600-1608) is een manuscript dat bewaard wordt in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag (73 J 39), dat oorspronkelijk deel uitmaakte van Prins Maurits' persoonlijk collectie. Het is een frans manuscript dat is voorzien van schematische illustraties die de tekst moeten verduidelijken. Een transcriptie in modern Frans is hier te vinden. Een Engelse vertaling gemaakt door Reinier van Noort is hier beschikbaar.

- "Des Kunstreichen und weitberümeten Fechtmeisters SALVATORIS FABRI Italiänische FECHTKUNST" (1619); een Duitse vertaling van Salvator Fabris' "Lo Schermo, overo Scienza D'Arme" gepubliceerd door Isack Elsevier te Leiden. Scans van dit boek zijn hier te vinden.

- "Academie de l'Espée", geschreven door Girard Thibault, en gepubliceerd in 1630, na Thibaults dood. Dit Franstalige boek was voorzien van een groot aantal erg grote, rijkelijk versierde gravures. Een aantal van deze platen is hier te vinden. Chivalry Bookshelf heeft in 2006 John Michael Greers Engelse vertaling van de Academie de l'Espée gepubliceerd.

- "Grondige Beschryvinge der Edele ende Ridderlijcke Scherm- ofte Wapen-konste" (1671) van Johannes Georgius Bruchius. Dit in Leiden gedrukte boek is een handleiding voor het rapierschermen, en is de belangrijkste bron voor onze studie. Een PDF is op deze site te vinden (de directe link werkt mogelijk niet). De Universiteit Leiden heeft een exemplaar in haar bibliotheek.
Een nieuwe Engelse vertaling door Reinier van Noort, gepubliceerd in 2015, is hier beschikbaar.
Een transcriptie van de Nederlandse tekst is hier beschikbaar.

- "Klare Onderrichtinge der Voortreffelijcke Worstel-Konst" (1674) van Nicolaes Petter. Deze worstel- en zelfverdedigingshandleiding, geschreven door worstelaar Nicolaes Petter, en gepubliceerd na zijn dood, bevat 71 prachtige gravures door Romeyn de Hooge. De Universiteit van Amsterdam heeft erg mooie scans van dit boek online beschikbaar gemaakt, waarop deze transcriptie gebaseerd is. Petters "Worstel-Konst" is onze belangrijkste bron voor ongewapende zelfverdediging.

-"L'Academie de l'admirable Art de la Lutte" (1712). Dit is een Franse vertaling van Petters "Worstel-Konst", gepubliceerd in Leiden. Het bevat, naast de Franse tekst, de 71 bekende gravures door Romeyn de Hooge. Een transcriptie van deze tekst is hier te vinden.

-"Handleiding voor het Onderwijs in de Schermkunst" van Christiaan Siebenhaar is een kleine Nederlandse handleiding voor het schermen met degen, sabel, lange stok, korte stok en geweer, uit 1858. Het geeft voor ieder wapen een basisinstructie, gevolgd door een reeks solo- en/of duo-oefeningen. Een transcriptie van de verbeterde derde druk uit 1861 is hier beschikbaar. Een gedrukte versie van deze transcriptie, samen met Siebenhaars "Wenken en Aanwijzingen", is hier beschikbaar.

-"Wenken en Aanwijzingen voor den Onderwijzer in de Schermkunst" van Christiaan Siebenhaar is een toevoeging aan zijn "Handleiding", gepubliceerd in 1877. Hier is een transcriptie van dit korte boekje te vinden. Een gedrukte versie van deze transcriptie, samen met de derde editie van Siebenhaars "Handleiding", is hier beschikbaar.

-"Voorschrift Bajonetvechten", een korte militaire handleiding voor het gevecht met geweer met bajonet, gepubliceerd door de Koninklijke Militaire Academie in Breda in 1914. Een transcriptie van dit boekwerkje is hier te downloaden.

-"Voorschrift voor de opleiding in het vechten met de blanke wapens", uitgegeven in Batavia in 1937, is een korte militaire handeiding voor het gevecht met klewang (een korte sabel) en karabijn, met geweer met bajonet, en met karabijn met bajonet. Een transcriptie van dit boekwerkje is met dank aan het legermuseum hier te verkrijgen. Hier is een Engelse vertaling van hoofdstuk 2, over het vechten met karabijn en klewang, te vinden, en een volledige Engelse vertaling staat hier.



Bronnen van buiten de Nederlanden


- "Trattato Di Scientia d'Arme, con un Dialogo di Filosofia" (1553) door Camillo Aggrippa. Hier vindt u scans van dit boek.

- "Lo Schermo, overo Scienza D'Arme" (1606) door Salvator Fabris. Scans van Fabris' boek zijn onder andere hier te vinden.

- "Scola, overo, Teatro" (1606) door Nicoletto Giganti. Scans van dit boek zijn hier te vinden.

- "Gran Simularcro dell'Arte Eddelluso della Scherma" (1610) door Ridolpho Capoferro. Scans van het Gran Simulacro vindt u hier.

- "Pallas Armata" (1639) door een zekere G. A.. Een transcriptie van dit korte, Engelse boekje kunt u hier vinden.

- "Deutliche und gründliche Erklärung der Adelichen und Ritterlichen freyen Fecht-Kunst" geschreven door Jean Daniel L'Ange. Dit boek werd gepubliceerd in 1664, in Heidelberg, waar Bruchius lesgaf van 1653 tot 1655. Zowel de titel van dit boek, als de schermstijl die erin beschreven wordt komen sterk overeen met Bruchius' boek. Jean Daniel L'Ange's schermboek werd heruitgegeven in Düsseldorf in 1708 door Charle L'Ange. Een transcriptie van de editie uit 1664 is hier te vinden. Lessons on the Thrust is een Engelse vertaling van dit interessante werk, gemaakt door Reinier van Noort, en gepubliceerd in 2014.

- "Leib-beschirmende und Feinden Trotz-bietende Fecht-Kunst" (1713) geschreven door Johann Andreas Schmidt, een leerling van Johannes Georgius Bruchius. Dit boek vertoont grote overeenkomst met Bruchius' "Scherm- ofte Wapen-Konste". Scans van dit interessante boek staan hier online. Een Engelse vertaling van het tweede deel, over houw-schermen, gemaakt door Reinier van Noort is hier te vinden. Een Engelse vertaling van het vijfde deel, over Camineren, vindt men hier. In 2014 hebben Reinier van Noort en Jan Schäfer deze transcriptie van Johann Andreas Schmidts "Leib-beschirmende und Feinden Trotz-bietende Fecht-Kunst" gedeeld.


Copyright 2010-2016, School voor Historische Schermkunsten.